Có một lần, tôi ngồi với một người bạn – cũng là mẹ của hai đứa trẻ tuổi tiểu học. Cô kể rằng tuần trước, khi vừa dọn xong bữa tối, đứa lớn làm đổ tô canh ra bàn. Chồng cô thì cáu lên, còn cô thì… bật khóc.
“Có đáng gì đâu, chỉ là một tô canh thôi mà.” – tôi nói.
“Ừ, nhưng đó là cái cuối cùng trong ngày em chịu đựng được.” – cô trả lời.
Tôi hiểu. Bởi tôi cũng từng như vậy. Đã từng gục ngã vì những điều tưởng như nhỏ nhặt. Nhưng sau tất cả, tôi cũng học được cách đứng dậy – không phải bằng sự kiên cường thép, mà bằng Resilience – một từ mềm mại nhưng đủ mạnh mẽ để giúp tôi bước tiếp.
Resilience là gì?
Trong tâm lý học, Resilience được hiểu là khả năng phục hồi sau khó khăn. Nó giống như một chiếc lò xo: dù bị nén xuống, nó vẫn có thể bật trở lại. Resilience không có nghĩa là không bao giờ tổn thương, không bao giờ mệt mỏi hay không bao giờ vỡ òa. Mà là dù có gục xuống, ta vẫn tìm cách quay về, đứng lên, làm lại.
Với cha mẹ, Resilience không chỉ là một kỹ năng, mà là nền tảng để đi qua hành trình nuôi dạy con dài rộng, nhiều thách thức và đôi khi quá tĩnh lặng đến nỗi chẳng ai thấy sự kiệt sức đang âm thầm xảy ra.
Vì sao cha mẹ dễ “gục ngã” trong hành trình nuôi con?
Không phải lúc nào sự sụp đổ của cha mẹ cũng đến từ biến cố lớn. Nhiều khi, nó đến từ những điều rất thường ngày:
Sự sụp đổ đến từ những áp lực vô hình:
Làm cha mẹ thời hiện đại giống như chạy marathon trên mạng xã hội. Xung quanh là những hình ảnh về bữa ăn lành mạnh, góc học tập đẹp đẽ, những đứa trẻ biết đọc sớm, biết chơi đàn từ năm ba tuổi, những đứa trẻ cao lớn, tự lập, mạnh khỏe… Tự bao giờ, người làm cha mẹ bị kéo vào vòng xoáy so sánh – kỳ vọng – thất vọng, khiến họ luôn cảm thấy mình chưa đủ tốt. Một người mẹ mà tôi từng có cơ hội trò chuyện đã thừa nhận rằng cô ấy kiệt sức đến mức trầm cảm vì con cô ấy bị táo bón cả năm trời, đã đi rất nhiều phòng khám bệnh viện, vì thằng bé không nói chuyện nhanh nhẹn được như những đứa bạn cùng trang lứa.
Sự sụp đổ đến từ những kỳ vọng (từ bản thân và xã hội):
Chúng ta muốn con được học trường tốt, ăn uống đủ chất, phát triển kỹ năng mềm, có chỉ số cảm xúc cao, chiều cao và cân nặng đạt chuẩn… Mỗi kỳ vọng như một viên gạch xây thành bức tường áp lực, mà chúng ta – cha mẹ – chính là người đội bức tường đó trên vai. Nhưng sự thật thì mỗi đứa trẻ có một đặc điểm và một hành trình phát triển riêng, con không thể sống bằng kỳ vọng của cha mẹ và không thể lớn lên như kỳ vọng của cha mẹ.
Sự sụp đổ đến từ sự lặp lại hàng ngày:
Nhiều người từng chia sẻ rằng việc làm cha mẹ là công việc không bao giờ được “nghỉ phép”. Ngày nào cũng vậy: dọn dẹp, nấu nướng, đưa đón, hướng dẫn học bài, chơi cùng con, xử lý cảm xúc của con… Những việc nhỏ nhưng kéo dài triền miên tạo nên cảm giác mỏi mệt, thậm chí mất phương hướng, trống rỗng, mất kết nối và thậm chí là mất đi sự hào hứng và tươi mới vốn có trong chính mỗi người. Tôi từng ở trong những ngày chăm con mà không thể làm được việc gì khác và thấu hiểu cảm giác tù túng vô hình đó.
Sự sụp đổ đến từ việc thiếu thời gian chăm sóc bản thân:
Người mẹ thường là người gác lại ưu tiên cá nhân để lo cho gia đình. Họ mãi hướng đến nhu cầu của những người khác trong gia đình như con, chồng mà quên mất bản thân mình có nhu cầu gì hoặc nếu có nhận ra đi chăng nữa thì nó cũng không quan trọng bằng những đòi hỏi của con. Đến khi nhận ra mình đang cạn kiệt, nhiều người đã quá kiệt sức để kịp quay về. Điều này nói ra trông có vẻ không thông minh nhưng sự thật là khi đã làm mẹ, bản năng chăm sóc trỗi dậy khiến người phụ nữ dễ quên mình. Tôi cũng đã từng trượt dài trong việc thiếu ưu tiên này. Cho đến một ngày tôi nhận ra rằng mình không thể tiếp tục như thế. Tôi cần thay đổi điều gì đó và có những điều rất nhỏ nhưng có thể cứu vãn được mình. Tôi bắt đầu chăm sóc bản thân bằng cách tắm lâu hơn một chút, tranh thủ giờ con chơi tôi đọc vài trang sách hoặc là thử mua màu nước về vẽ vời – một ước mơ của ngày bé.
Khi viết những dòng này, tôi nhớ lại quãng thời gian sau sinh con thứ hai. Một mình chăm hai bé trong mùa dịch, không ra ngoài, không có người hỗ trợ. Có ngày, tôi không nói chuyện với ai ngoài con. Đến tối, tôi bật máy tính lên để viết – không phải vì có dư thời gian, mà vì đó là cách tôi cứu lấy mình. Viết không chỉ để kiếm sống, mà để giữ tâm trí mình tỉnh táo.
Tại sao Resilience (khả năng phục hồi) là “chìa khóa” để nuôi con trong bình an?
Nếu bạn từng cảm thấy cạn kiệt, từng la mắng con vì những lỗi nhỏ, từng thấy bản thân tệ hại sau mỗi lần cáu gắt… bạn không cô đơn. Tôi đã từng trải qua, rất nhiều người mẹ khác cũng đã từng trải qua.
Và Resilience chính là điều có thể giúp bạn trở lại là một người cha, người mẹ đầy yêu thương – dù không hoàn hảo.
1. Resilience giúp bạn điều chỉnh lại nhịp sống khi thấy mình lệch nhịp.
Nó không yêu cầu bạn phải mạnh mẽ mọi lúc. Nó dạy bạn biết khi nào cần dừng lại, hít thở sâu, và cho phép mình được mỏi mệt. Từ đó, bạn không đánh giá bản thân vì những lần thất bại, mà học cách nhìn chúng như một phần tự nhiên trong hành trình làm cha mẹ.
2. Resilience không đến từ sự gồng lên, mà từ sự chăm sóc chính mình.
Một người mẹ từng nói với tôi: “Mỗi sáng em chỉ cần 15 phút yên tĩnh uống trà, đọc vài trang sách. Có vậy thôi mà em thấy mình có sức hơn cả ngày.” Những việc nhỏ ấy không phù phiếm – đó là cách chúng ta tái tạo nội lực. Khi biết nuôi dưỡng bản thân, ta mới có đủ năng lượng để nuôi dưỡng người khác. Khi bạn yêu bản thân bạn cũng đang dạy con biết tôn trọng, yêu thương cha mẹ, dạy con biết quan tâm đến nhu cầu của những người thân yêu bên cạnh mình. Khi bạn yêu bản thân, con bạn cũng học cách yêu bản thân chúng, một ngày nào đó, trong tương lai, khi con gặp khó khăn, con sẽ biết dừng lại, nghỉ ngơi, dịu dàng với chính mình như cách mà ngày trước mẹ chúng đã từng.
3. Resilience cho phép bạn dạy con điều quan trọng: sai không phải là hết.
Trẻ em học cách đối diện với khó khăn không chỉ từ sách vở, mà từ chính cách cha mẹ sống. Khi con thấy bạn biết nhận lỗi, biết xin lỗi, biết đứng dậy từ những lần vấp ngã – con cũng học được cách chấp nhận thất bại như một phần của trưởng thành. Nhiều người tin rằng làm cha mẹ là bảo vệ để con không phạm vào điều gì sai trái. Điều đó không đúng. Trong một xã hội có quá nhiều thử thách như hiện nay, nhiệm vụ của cha mẹ là cho con làm quen với những thử thách và đồng hành để con vượt qua những thử thách của mình. “Không biết cách chịu đựng cảm giác thất bại sẽ khiến trẻ cảm thấy bối rối khi đối diện với những vấn đề trong cuộc sống, bất kể là vấn đề ở trường mẫu giáo hay trường đại học. Và quan trọng hơn, nó có thể khiến trẻ ít cố gắng hoặc không muốn thử một vấn đề gì đó mới mẻ” – Trích sách “Từ kiên cường đến hạnh phúc”
4. Resilience gắn với lòng trắc ẩn – với người khác và với chính mình.
Nuôi con không phải một cuộc thi. Tôi biết cảm giác bạn nhận ra mình đã từng sai lầm vì một điều gì đó trong quá trình nuôi dạy con và bạn liên tục cảm thấy bản thân mình thật tệ. Nhưng bạn biết không, đôi khi, chỉ cần bạn tin rằng: “Tôi đang làm hết sức trong khả năng của mình, và điều đó là đủ.” – thế là đủ rồi.
B.F.Skinner – một nhà tâm lý, xã hội học từng nói “Thất bại không phải lúc nào cũng là lỗi sai nó có thể là điều duy nhất mà một người làm tốt nhất thời điểm đó. Bạn chỉ mắc sai lầm khi bạn ngừng cố gắng”
Làm sao để nuôi dưỡng Resilience trong chính mình?
Resilinece (khả năng phục hồi) là điều mà bạn có thể tự vun đắp cho chính mình mỗi ngày và nó không mất nhiều chi phí cũng không lấy đi của bạn quá nhiều thời gian.
Để nuôi dưỡng Resilinece bạn cần chấp nhận cảm xúc của bản thân, cả tích cực lẫn tiêu cực.
Chấp nhận cảm xúc không có nghĩa là bạn đồng tình với mọi cảm xúc hay hành vi nảy sinh từ đó. Nó đơn giản là bạn nhìn nhận cảm xúc như một phần tự nhiên của con người, không phủ nhận, không né tránh, không phán xét.
Tại sao cần chấp nhận cả cảm xúc tiêu cực?
Vì mọi cảm xúc – dù tích cực hay tiêu cực – đều mang thông tin. Nó giúp bạn hiểu điều gì đang xảy ra trong lòng mình, điều gì quan trọng với bạn, điều gì đang bị đe dọa hoặc bị tổn thương. Nếu bạn đè nén hoặc phủ nhận cảm xúc tiêu cực (giận, buồn, ghen, sợ hãi…), bạn đang bỏ qua tín hiệu từ chính nội tâm mình.
Hãy thử thực hành 6 bước chấp nhận cảm xúc (áp dụng trong thực tế)
Bước 1: Nhận diện cảm xúc – Gọi tên nó một cách trung thực
Hỏi bản thân:
- Mình đang cảm thấy gì?
- Đó là buồn, thất vọng, lo lắng, hay giận dữ?
- Cảm xúc đó đến từ đâu?
📌 Gợi ý: Sử dụng câu đơn giản như:
“Mình đang thấy buồn.”
“Mình đang lo lắng về điều gì đó.”
“Cơn giận này đang dâng lên trong mình.”
Việc gọi tên cảm xúc giúp bạn tách mình ra khỏi cảm xúc đó, thay vì bị nó nuốt chửng.
Bước 2. Cho phép cảm xúc được hiện diện
Bạn có quyền cảm thấy buồn, giận, ghen, cô đơn. Đó là những phản ứng bình thường của con người.
Đừng nói với bản thân “Mình không được yếu đuối”, “Mình không nên thấy giận con”, “Mình phải luôn tích cực.”
Thay vào đó, thử nói:
“Mình hiểu vì sao mình lại thấy như thế.”
“Cảm xúc này là một phần của mình, và mình sẽ ở lại với nó một chút.”
Bước 3. Quan sát cảm xúc mà không phán xét
Hãy quan sát cảm xúc như quan sát một đám mây trôi qua, thay vì bị cuốn vào trong cơn bão.
- “Cơn giận đang hiện diện trong cơ thể mình – tim đập nhanh, trán nóng lên.”
- “Mình đang buồn, và thấy nặng ở ngực, như có đá đè lên.”
Điều này giúp bạn phát triển kỹ năng meta-cognition – năng lực quan sát suy nghĩ và cảm xúc từ bên ngoài, tăng cường khả năng điều tiết cảm xúc.
Bước 4. Không đồng nhất bản thân với cảm xúc
Bạn có cảm xúc, nhưng bạn không phải là cảm xúc đó.
Ví dụ:
- Thay vì: “Tôi là người yếu đuối.”
Hãy nói: “Tôi đang cảm thấy yếu đuối lúc này.”
Tách rời như vậy giúp bạn giữ được khoảng cách an toàn với cảm xúc, không để nó định nghĩa giá trị bản thân.
Bước 5. Tìm hiểu thông điệp ẩn sau cảm xúc
Mỗi cảm xúc đều mang theo một thông điệp.
- Nỗi buồn có thể là vì bạn vừa đánh mất điều gì đó quý giá.
- Cơn giận có thể đến từ cảm giác bị thiếu tôn trọng.
- Nỗi sợ có thể là sự nhắc nhở về điều bạn chưa chuẩn bị kỹ.
Hãy hỏi:
“Cảm xúc này muốn nói với mình điều gì?”
“Nó đang bảo vệ giá trị nào bên trong mình?”
Bước 6. Biểu đạt cảm xúc một cách lành mạnh
Sau khi chấp nhận, hãy biểu đạt cảm xúc ra ngoài thay vì giữ lại.
- Viết nhật ký cảm xúc.
- Tâm sự với người bạn tin tưởng.
- Vẽ, sáng tạo, vận động cơ thể (như đi bộ, yoga).
- Khóc nếu cần. Giọt nước mắt cũng là cách cơ thể giải tỏa cảm xúc.
Lưu ý nhỏ quan trọng mà mình muốn gửi đến bạn:
- Chấp nhận không phải là buông xuôi hay chịu đựng mãi mãi. Nó là bước đầu để hiểu – làm lành – và thay đổi.
- Cảm xúc tiêu cực không sai. Điều nguy hiểm là phản ứng sai với cảm xúc đó (ví dụ: đè nén quá lâu rồi bùng nổ, hoặc trút lên người khác).
Lời nhắn nhủ từ trái tim của một người làm cha mẹ (và làm nghề tâm lý)
Làm cha mẹ nghĩa là bạn sẽ có hàng ngàn lần cảm thấy tội lỗi, cáu gắt, mệt mỏi, rồi sau đó lại đầy yêu thương. Đừng cố gắng trở thành người luôn tích cực – hãy trở thành người thành thật với cảm xúc của mình.
Bởi chỉ khi bạn chấp nhận cảm xúc của mình, bạn mới hướng dẫn con mình làm điều tương tự.
Ngoài ra, để nuôi dưỡng khả năng phục hồi bên trong chính mình bạn có thể áp dụng cách cách sau:
- Chia sẻ với người bạn tin tưởng – đôi khi chỉ một câu “Tôi mệt quá” cũng giúp bạn nhẹ lòng. Đừng ngại kết nối với người khác. Mình nhớ có một lần chơi trò cân bằng từ đá, người hướng dẫn nói với mình rằng: “Mỗi hòn đá có một điểm cân bằng riêng, hãy tìm nó”. Sau khi thấy mình loay hoay xếp rồi đổ, bạn ấy lại nói tiếp “sỏi đá cũng cần có nhau”. Mình nhận ra một triết lý đơn giản mà vĩ đại rằng chúng ta đến trong đời là để yêu thương và nương tựa nhau khi cần. Bởi vậy hãy mở lòng với người khác và cũng hãy can đảm đón nhận.
- Tạo ra không gian cho riêng mình mỗi ngày, dù chỉ 10 phút. 10 phút để đọc một cuốn sách mà bạn thích, sơn móng tay, trang điểm hay ngồi ngắm mấy bông hoa bên hiên nhà cũng có khả năng nuôi dưỡng niềm vui trong lòng bạn.
- Ghi lại những điều nhỏ khiến bạn biết ơn: tiếng cười của con, một buổi tối không cáu gắt, một cái ôm bất ngờ. Có một xu hướng mà ít người nhận ra đó là chúng ta làm rất nhiều điều nhưng ít khi chúng ta ghi nhận nó. Chúng ta thường chỉ ghi nhận những thành quả rõ ràng, những điều lớn lao mà bỏ quên mất những “chiến công” nhỏ xinh trong cuộc sống thường ngày. Khi bạn biết ơn chính mình và biết ơn những điều xung quanh bạn sẽ nhận ra cuộc sống mình chứa muôn điều nhiệm màu.
- Thay vì tìm công thức làm cha mẹ hoàn hảo, hãy tìm cách để sống tử tế với chính mình. Trong một buổi chia sẻ khi ra mắt sách “Từ kiên cường đến hạnh phúc” có một độc giả đã hỏi mình rằng, hạnh phúc là điểm đến vậy có công thức nào cho hạnh không? sao không thấy tác giả định nghĩa? Mình đã trả lời rằng, không có công thức chung nào cho hạnh phúc cả. Mỗi người, ở mỗi hoàn cảnh sẽ có một định nghĩa riêng cho mình. Làm cha mẹ cũng vậy, không có công thức chung, chỉ có mỗi người có một chiến lược, một cách thức riêng. Vì vậy hãy tìm cách để sống tử tế với chính mình, tìm cho mình một chiến lược phù hợp.
Lời kết
Làm cha mẹ là một hành trình đẹp, nhưng không dễ dàng. Không ai có thể đi mà không mỏi chân. Nhưng nếu bạn học được cách lắng nghe mình, đứng dậy từ những lần gục ngã, và giữ lại cho mình một khoảng thở mỗi ngày – bạn đang nuôi con bằng một tình yêu bền bỉ và bình an.
Resilience không biến bạn thành người siêu nhân.
Nó chỉ giúp bạn trở về làm người – đầy đủ, sâu sắc và tử tế – với con, và với chính mình.
Nếu bạn cảm thấy mỏi, hãy để bài viết này như một lời thì thầm:
“Bạn không đơn độc. Bạn đang làm tốt rồi. Và bạn có thể đứng dậy – một lần nữa.”
—–
Thực hành 30 ngày nuôi dưỡng Resilience (Khả năng phục hồi) cùng Little Steps Club tại group zalo: https://zalo.me/g/mfkwav219